Westerstraat 106

1015 MN Amsterdam

Tientallen componisten werden gefascineerd door de mogelijkheden van de pianola en componeerden speciaal voor dit uitzonderlijke muziekinstrument. Deze stukken kunnen niet of nauwelijks door mensenhanden gespeeld worden. Zo ontstond een bijzonder pianola-repertoire dat in het Pianola Museum tot klinken gebracht wordt.

Wie speciaal geïnteresseerd is in dit onderwerp kan hier een artikel in een Duits tijdschrift uit 1911 lezen,  waarin Heinz Potthoff de nieuwe mogelijkheden bespreekt, die de pianola de componisten biedt. Wellicht hebben maar weinig componistenin die tijd dit artikel gelezen. In ieder geval duurt het dan nog een aantal jaren voordat deze de eerste schreden op dit pad zullen zetten. De eerste speciale pianola-compositie die door een fabrikant op de markt werd gebracht was de Etude pour Pianola van Strawinsky (1917).

Het bekendst zijn ongetwijfeld de Studies for Player Piano van Conlon Nancarrow, een bijzonder oeuvre van tientallen werken die door de componist zelf op rol zijn gezet. Zo kreeg hij controle over de muzikale uitvoering en kon hij experimenteren met gecompliceerde ritmische verhoudingen. Ook Igor Strawinsky arrangeerde zelf pianolabewerkingen van onder andere delen uit Le Sacre du Printemps, Petrouchka, Le Chant du Rossignol en tal van andere werken. De Amerikaan George Antheil maakte in 1924 samen met beeldend kunstenaar Fernand Léger het baanbrekende ‘Ballet mécanique’, een multi-mediaspektakel van film en muziek. Het is een feest om de pianolaversie van deze partituur te horen. Ook andere componisten lieten zich inspireren door de pianola. Zo schreef Paul Hindemith een Toccata en Ernst Toch drie Studien für das Welte-Mignon Klavier.

Onspeelbare muziek

Onspeelbare muziek project voor herhaling vatbaar!

Het Pianola Museum organiseerde al weer vele jaren geleden met steun van het Amsterdams Fonds voor de Kunst een serie concerten met als thema Onspeelbare Muziek. Een aantal componisten onder wie Ned McGowan, Yedo Gibson, Arthur Wagenaar, Celio Vasconcellos en Samuel Vriezen hebben hieraan meegewerkt. Elk concert werd gepresenteerd door een componist die ook eigen werk ten gehore heeft gebracht.

Een bijzondere compositie die speciaal voor de pianola gecomponeerd werd (of liever gezegd voor 17 pianola's tegelijk) was het 'Ballet mécanique' van de Amerikaanse componist George Antheil (1925). In het Pianola Museum wordt bij tal van gelegenheden aandacht geschonken aan dit bijzondere aspect van de muziek voor de pianola.